Artikel over veiligheidsrisico's bij Duitse zeilopleidingen door de Zwitserse krant Neue Zürcher Zeitung verschenen op  20/06/26 

( artikel integraal vertaald door chat Gpt )  
Op de Flensburger Fjord eindigt een “zwaarweertocht” met een dodelijk ongeval. Het ongeluk laat zien hoe noodzakelijk veiligheidsstandaarden uit de luchtvaart zouden zijn voor de zeilsport.

Door Jan-Erik Kruse
Beginnende zeilers vertrouwen zich voor opleidingstochten vaak toe aan zeilscholen of aanbieders van zeilreizen. Zij verwachten professionele zeilinstructeurs en hoge veiligheidsstandaarden.
In de praktijk bestaat er binnen de sector echter geen uniform kwaliteitsniveau. Twee jachtongevallen tijdens commerciële opleidingstochten geven een onthutsend beeld van de realiteit bij Duitse zeilscholen.
In het eerste geval beschikt de schipper en instructeur over de hoogste officiële Duitse zeilkwalificaties, waaronder het Sporthochseeschifferschein (zeebrevet voor de open zee).
In de ochtend maakt hij een onervaren bemanning van vier personen wegwijs op een zeiljacht van het type Bavaria 46. Rond het middaguur verlaat het jacht zijn ligplaats in de Alte Strom van Warnemünde om buiten de haven op de Oostzee manoeuvres te oefenen voor het examen voor het Sportküstenschifferschein (kustschippersbewijs). Op die dag in mei hangt er echter dichte mist.

Onbeantwoorde vragen

Het schip heeft de havenhoofden nog niet eens gepasseerd wanneer de bemanning plotseling een diepe scheepshoorn aan bakboord hoort. Op korte afstand doemt een veerboot uit de mist op.
De schipper snelt naar het roer, geeft vol gas vooruit en weet op het laatste moment een aanvaring te voorkomen.
Het jacht zet koers naar zee en de zeilen worden gehesen. Ongeveer vijftien minuten later volgt opnieuw een bijna-botsing, ditmaal met een ander zeiljacht. Alleen dankzij een snelle uitwijkmanoeuvre van de andere bemanning wordt een aanvaring voorkomen.
Voor de kust trekt de mist op, maar de wind valt weg. De schipper besluit terug te keren naar Warnemünde, hoewel het jacht daarvoor opnieuw de mist moet invaren. Een voorstel van de bemanning om in plaats daarvan een Deense haven aan te lopen, wordt afgewezen.
De stuurman moet zich oriënteren aan de hand van een kleine kaartplotter bij de stuurstand, een navigatieapparaat met beeldscherm.
Bij het naderen van de haven vaart het jacht opnieuw een dichte mistbank binnen. De zeilen worden gestreken en de tocht wordt verder onder motor voortgezet. Wanneer de mist plotseling openbreekt en het strand recht voor de boeg verschijnt, is er geen tijd meer om te reageren: het jacht loopt aan de grond.
Niemand raakt gewond. Met hulp van een sleepboot komt het schip diezelfde avond onbeschadigd weer los.

Wat bracht de schipper ertoe om met een onervaren bemanning bij dichte mist uit te varen? Wilde hij zijn cursisten niet teleurstellen? Voelde hij zich tegenover zijn werkgever verplicht het opleidingsprogramma af te werken?
De onderzoekers hebben die vragen niet gesteld.
Wel is bekend dat het jacht onder meer was uitgerust met de genoemde kaartplotter, een marifoon en zelfs radarapparatuur. Die radar bleef echter ongebruikt.
Het scheepvaartverkeer rond de haven en de aanloop naar Warnemünde wordt vanaf de wal met radar bewaakt. Via de marifoon kan ieder jacht contact opnemen met de verkeerscentrale om informatie te krijgen over de verkeerssituatie.
Waarom maakte de schipper geen gebruik van die mogelijkheid? Zelfs niet nadat er bijna een botsing met een veerboot was geweest? Ook dat wordt in het ongevalsrapport niet besproken.

Een tweede ongeval met dodelijke afloop

Het andere ongeval vindt plaats in april op de Flensburger Fjord en kost de schipper het leven.
Tijdens een “zwaarweertocht” van een aanbieder uit Hamburg arriveert de bemanning de avond voordien aan boord. De schipper stelt zich niet voor, informeert niet naar de ervaring van de deelnemers en verdeelt geen taken.
Wel bereidt hij een avondmaaltijd voor de bemanning, maar rond 22.00 uur verlaat hij zijn cursisten om de avond met een collega door te brengen.
De veiligheidssessie de volgende ochtend blijft oppervlakkig. “Overboord vallen is verboden”, herhaalt hij meerdere malen. De uitleg over de reddingsmiddelen voor een dergelijk incident blijft onvolledig.
Volgens verschillende bemanningsleden ontstond er aan boord een sfeer die de indruk wekte dat vragen en kritiek niet welkom waren.
Na het passeren van een weersfront met hagelbuien vertrekt het zeiljacht Special One (type Salona 45) rond 11.00 uur uit Flensburg. Bij een krachtige noordwestenwind met stormachtige windstoten zet de schipper koers naar het noordoosten over de Flensburger Fjord.
De fok wordt uitgerold. Kort daarna draagt de schipper het roer over en trekt hij zich terug in de kajuit om uit te rusten.
Ongeveer drie kwartier later verschijnt hij opnieuw aan dek — zonder reddingsvest en zonder waterdichte kleding.
Een koerswijziging is nodig om de fjord verder te kunnen volgen. Daarvoor moet worden gehalst. Zonder het manoeuvre te bespreken, geeft de schipper zijn bemanning opdracht dit uit te voeren. Wanneer een enigszins onzeker bemanningslid aarzelt, spoort hij hem aan met de woorden: “Doe het nu.”

Een onvermijdelijke ramp

Zoals te verwachten ontstaan er problemen. Een lijn die het zeil bedient raakt verstrikt voor de mast. Het zeil klappert in de wind en kan niet correct worden gezet.
De schipper begeeft zich naar het voordek. Samen met een bemanningslid weet hij de lijn los te maken.
Precies op het moment dat de schipper zich vanuit zijn lage werkhouding opricht, komt het zeil weer goed te staan en vult het zich met wind. Het jacht helt abrupt over en versnelt.
De schipper verliest zijn evenwicht en valt — in strijd met zijn eigen regel — overboord in het vijf graden koude water van de Oostzee.
De bemanning reageert zo goed als van een groep zeilers met basiskennis mag worden verwacht. Reddingsmiddelen worden ingezet, noodsignalen afgevuurd en via de marifoon wordt hulp ingeroepen.
De bemanning slaagt er zelfs in om het jacht terug naar de drenkeling te manoeuvreren en contact met hem te maken. Pogingen om hem weer aan boord te krijgen mislukken echter.
Uiteindelijk kan een Deense reddingshelikopter de man uit het water halen. Hij overlijdt onderweg naar het ziekenhuis.
Veiligheidsmarges worden te klein
Waar de schipper van het eerste ongeval gemotiveerd leek maar technisch en navigatietechnisch overvraagd was, maakte de schipper van het tweede incident een ervaren indruk, maar toonde hij weinig aandacht voor zijn rol als opleider en voor zijn eigen veiligheid.
In beide gevallen werd de veiligheidsmarge zorgwekkend klein.
Deze voorbeelden tonen aan dat deelnemers aan opleidingstochten behoefte hebben aan minimale veiligheidsstandaarden, vergelijkbaar met die aan boord van een veerboot of een verkeersvliegtuig.

In de luchtvaart dragen vier bouwstenen bij aan de veiligheid:

1. de technische betrouwbaarheid van vliegtuig en uitrusting;
2.  duidelijke procedures voor normale en noodsituaties;
3.  selectie en opleiding van bemanningen;
4. een effectief systeem van kwaliteitscontrole.

Sommige zeilscholen passen deze elementen toe in hun opleidingen, maar zeker niet allemaal.
Kwaliteit hangt af van de individuele schipper
De exploitant van de Special One beschikt bijvoorbeeld over een technisch team. Er zijn handleidingen en checklists voor schippers beschikbaar en verdere opleiding wordt gestimuleerd.
Toch blijken de documenten die tijdens het onderzoek zijn bekeken tegenstrijdig en slecht gestructureerd. Ze verliezen zich in details, maar bevatten geen duidelijke voorschriften voor het dragen van reddingsvesten. Een systeem om het werk aan boord te controleren ontbreekt volledig.
Ook de kwalificatie via het Duitse zeilbrevettenstelsel blijft problematisch. Zeilscholen moeten hun lesprogramma’s grotendeels zelf afleiden uit de exameneisen. Beoordelingen tijdens praktijkexamens zijn bovendien afhankelijk van de subjectieve inschatting van examinatoren.
Het profiel van een opleidingsschipper bevindt zich op het snijvlak van beroepsnavigator, didacticus, botenbouwer en teamcoach — terwijl financiële belangen ondergeschikt zouden moeten zijn.
Mensen die aan al die eisen voldoen, zijn zelden bereid te werken voor het minimumloon dat in de branche gebruikelijk is.
De kwaliteit van zeilopleidingen staat of valt daarom met de persoonlijke normen en vaardigheden van de aanbieders van opleidingstochten én van de schipper die uiteindelijk aan boord de leiding heeft.

Leren van de ongelukken van anderen (QR code in het origineel artikel  )
Zeilforensiek: In noodsituaties maakt kennis vaak het beslissende verschil.
In deze serie worden bijzondere zeilongevallen geanalyseerd, evenals hun oorzaken en verloop, zodat anderen ervan kunnen leren.

Klik hier voor het origineel artikel 

Scherpe analyse van de journalist , waar we allemaal iets kunnen uitleren

Heb je een vraag of opmerking? Laat het me weten op nautinstruct@gmail.com.

 Ben je tevreden over dit artikel ?
Laat het weten op Google in een review, klik hier