Goed manoeuvreren met een motorboot of catamaran ?

Het manoeuvreren met een motorboot of motorjacht wordt, vooral door zeilers, vaak onderschat.

Een motorboot (of motorcatamaran) heeft doorgaans een hoge vrijboord en geen diepe kiel. Daardoor is het schip gevoeliger voor drift door de wind dan een zeiljacht. Vooral bij weinig vaart en tijdens havenmanoeuvres kan de wind een grote invloed hebben.

Het is bovendien belangrijk om te weten dat de verschillende soorten aandrijvingen elk een eigen manoeuvreertechniek vereisen. Wat goed werkt bij een boot met twee schroeven op vaste as, is bijvoorbeeld niet noodzakelijk de beste methode bij een boot met twee hekaandrijvingen.

Hieronder bespreken we de belangrijkste types aandrijvingen en hun specifieke eigenschappen.

Eén schroef op vaste as

Deze aandrijving komt vooral voor bij kanaalboten en traditionele motorjachten.

Het manoeuvreren is enigszins vergelijkbaar met dat van een zeilboot. Een motorboot heeft echter doorgaans een kleiner roerblad dan een zeiljacht, waardoor hij minder goed op het roer reageert. De schroef is meestal groter en de motor krachtiger, waardoor er voldoende vermogen beschikbaar is.

Bij een schroef op vaste as moet je rekening houden met het schroefeffect.

Een belangrijke regel is: geef in vooruit eerst een beetje roeruitslag en pas daarna gas. Zo krijgt het roer voldoende waterstroming om de boot in de gewenste richting te sturen.

Om nauwkeurig te manoeuvreren, is het meestal beter om korte gasstoten te geven in plaats van voortdurend gas te blijven geven. Hierdoor krijg je extra waterstroming langs het roerblad en behoud je meer controle.

Ook in achteruit kan je met korte gasstoten gebruikmaken van het schroefeffect. In deze richting zijn boten met één schroef op vaste as doorgaans moeilijker te manoeuvreren. Een boegschroef  kan dan een nuttig hulpmiddel zijn.

Twee schroeven op vaste as

Deze aandrijving komt vooral voor bij grotere zeegaande motorjachten, meestal vanaf ongeveer 40 voet, en bij bepaalde motorcatamarans.

Deze boten zijn gemakkelijker te manoeuvreren omdat je gebruik kunt maken van het koppel tussen beide schroeven.

Je kunt het roer midscheeps laten staan en de motoren afzonderlijk bedienen. Door de ene motor in vooruit en de andere in achteruit te zetten, kan je de boot rond zijn eigen as laten draaien.

Je kunt uiteraard ook het roer gebruiken. Dat is vooral nuttig wanneer je vooruit vaart en er voldoende waterstroming over het roerblad ontstaat.

Bij krachtige motoren, zoals bij planerende motorjachten, is het meestal niet nodig om veel gas te geven. De eerste klik op de gashendels is vaak al voldoende om nauwkeurig te manoeuvreren.

Houd er rekening mee dat de schroef in vooruit doorgaans meer stuwkracht levert dan in achteruit. Daardoor is het draaikoppel niet altijd in beide richtingen gelijk.

Een belangrijk nadeel is dat je met deze aandrijving de boot niet eenvoudig zijdelings tegen de wind in kunt verplaatsen.

Een hekaandrijving met 1 motor (of ook Z-drive genoemd)  

Deze aandrijving komt vooral voor bij snelle, planerende motorboten tot ongeveer 35 voet.

Bij een hekaandrijving is er geen afzonderlijk roerblad. De richting van de boot wordt bepaald door de stand van de aandrijving zelf. Om goed te kunnen sturen, moet je dus altijd voldoende gebruikmaken van de motor.
Hier is het bijzonder belangrijk om eerst te sturen en pas daarna gas te geven. Zonder voldoende waterstroming langs de schroef zal de boot nauwelijks reageren op het stuurwiel.

Omdat deze boten meestal over krachtige motoren beschikken, is een kleine hoeveelheid gas doorgaans voldoende om te manoeuvreren.

Achteruit varen met een sterke zijdelingse wind kan lastig zijn. Ook hier speelt het schroefeffect een rol, waardoor de boot in de ene richting gemakkelijker draait dan in de andere. Bij aandrijvingen met dubbele schroef moet men geen rekening houden met het schroefeffect.

Hekaandrijving met twee motoren (binnen- of buitenboordmotor)

Deze aandrijving wordt vooral toegepast op grotere, snelle planerende motorboten tot ongeveer 45 voet.

Veel onervaren schippers hebben de neiging om het stuurwiel midscheeps te zetten en de motoren te bedienen zoals bij een boot met twee schroeven op vaste as. Dat is echter niet de meest efficiënte manier om te manoeuvreren.
Bij hekaandrijvingen staan de schroeven veel dichter bij elkaar dan bij twee schroefassen. Daardoor is het draaikoppel tussen beide schroeven kleiner.

Het is meestal efficiënter om het stuurwiel te draaien in de richting waarin je wilt manoeuvreren en vervolgens slechts één motor te gebruiken. Dit werkt zowel bij vooruit als bij achteruit manoeuvreren.

POD-systemen

POD-systemen, zoals Volvo IPS (Inboard Performance System) en Cummins MerCruiser Zeus, worden steeds populairder op moderne motorjachten.

Wanneer deze systemen uitgerust zijn met een joystick, kan je het schip in verschillende richtingen verplaatsen, zelfs zijwaarts of diagonaal. Een elektronisch controlesysteem bepaalt automatisch de juiste stand en stuwkracht van de schroeven.

Mijn advies is om toch zoveel mogelijk vertrouwd te blijven met de traditionele manier van manoeuvreren, met het stuurwiel en de motorbediening.

Gebruik de joystick als extra hulpmiddel, maar zorg ervoor dat je ook zonder joystick je schip onder controle kunt houden.  

Boegschroef

Een boegschroef is een elektrische of hydraulische motor waarmee je de boeg naar bakboord of stuurboord kunt verplaatsen.

Het is een handig hulpmiddel tijdens havenmanoeuvres, vooral bij sterke zijwind of wanneer je weinig ruimte hebt.

Toch is het belangrijk om er niet afhankelijk van te worden. Gebruik de boegschroef op de juiste manier en houd er rekening mee dat hij slechts gedurende een beperkte tijd mag werken. 

Een boegschroef vervangt bovendien niet de kennis en vaardigheden die nodig zijn om een schip met de hoofdmotoren te manoeuvreren. Lees ook over het correct gebruik van een boegschroef.

Besluit: manoeuvreren moet je oefenen!

Hoe goed ik het ook probeer uit te leggen, manoeuvreren kan je niet leren uit een handboek. Je moet de reacties van je schip leren kennen en begrijpen hoe wind, aandrijving en schroefeffect je manoeuvres beïnvloeden.

De enige manier om dit goed onder de knie te krijgen, is regelmatig oefenen en bij voorkeur een praktijkgerichte cursus havenmanoeuvres volgen.

Havenmanoeuvres maakt deel van de RYA opleidingen Dagschipper & Kustschipper

Lees ook mijn artikel over :

• Het correct gebruik van een boegschroef..
• Tips om te manoeuvreren zonder stress
• Het schroeffect door dummies
  
  Auteur Eddy Coenen - wie ben ik ? 

Nog tips , vragen of opmerkingen  ? Laat het mij weten op nautinstruct@gmail.com

 Ben je tevreden over dit artikel ?
Laat het weten op Google in een review, klik hier