Hoe hijs en strijk je een grootzeil vlot en veilig?

Tijdens mijn lessen en examens stel ik vast dat heel wat schippers moeite hebben om het grootzeil op een veilige en georganiseerde manier te hijsen en te strijken.

Een goede voorbereiding, duidelijke afspraken met de bemanning en een vaste werkwijze maken het verschil.

Hieronder vind je mijn praktische tips voor een klassiek grootzeil met zeilzak en lazy jacks.

Het grootzeil hijsen

1. Bereid het hijsen voor terwijl je nog in de ligplaats ligt

Voer zoveel mogelijk voorbereidingen uit voordat je de ligplaats verlaat.

• Open de zeilzak.

• Bevestig de grootzeilval aan het grootzeil.

• Zet de val tijdelijk vast onder een klamp aan de mast, zodat het zeil niet onverwacht omhoog kan gaan bij een windvlaag.

• Leg de grootschoot klaar op de winch en open de stopper.

• Open de stopper van de neerhouder (boomvang).

• Open de stoppers van de reven die je wilt gebruiken en controleer of de lijnen vrij kunnen lopen.

• Leg een winchhendel klaar in de cockpit.

Tip: Controleer de valklemmen op de piano één voor één. Zo voorkom je dat je een lijn vergeet vrij te zetten.

Veiligheid: Zorg ervoor dat alle luiken gesloten zijn wanneer bemanningsleden zich over het dek verplaatsen.

2. Start de motor en verlaat de ligplaats

Zorg ervoor dat de motor en verlaat de ligplaats . Wanneer je klaar bent om het grootzeil te hijsen, bereid je de manoeuvre als volgt voor:

• Stuur een bemanningslid naar de mast. Zorg ervoor dat die persoon zich met een geschikte veiligheidslijn vastmaakt aan een daarvoor geschikt bevestigingspunt.

• Stuur de boot met de boeg in de wind. Indien nodig kun je hiervoor de automatische piloot gebruiken, op voorwaarde dat de omstandigheden dit toelaten en de koers gecontroleerd blijft.

• Maak de grootzeilval los van de klamp aan de mast.

• Vier de grootschoot, maar houd de giek binnen de breedte van het schip.

• Haal de kraanlijn aan om de achterkant van de giek op te tillen. Zo beperk je de druk op het grootzeil tijdens het hijsen.

• Hijs het grootzeil en let erop dat de zeillatten niet achter de lazy jacks blijven haken.

• Zet de grootzeilval op spanning met de winch, indien nodig.

• Vier de kraanlijn wanneer deze niet langer nodig is.

• Haal de grootschoot aan zodra het zeil gehesen is.

Opmerking: De bemanning aan de mast mag pas terugkeren naar de cockpit nadat de schipper daarvoor toestemming heeft gegeven en de giek veilig onder controle is. Zorg ervoor dat de giek voldoende gecentreerd is en niet onverwacht kan uitslaan.

3. Controleer de zeiltrim na het hijsen

Wanneer het grootzeil volledig gehesen is:

• Vier de kraanlijn wanneer deze nog onder spanning staat.

• Controleer de spanning van de grootzeilval.

• Trim de grootschoot en de neerhouder volgens de windomstandigheden en de koers die je vaart.

• Controleer of alle lijnen vrij lopen en het zeil correct staat.

Het grootzeil strijken

1. Bereid het strijken voor

Voer de voorbereidingen bij voorkeur uit voordat je de boot met de boeg in de wind stuurt.

• Maak de neerhouder vrij door de stopper te openen.

• Controleer of de grootzeilval vrij kan worden gevierd.

• Leg de grootzeilval op de winch en open de stopper.

• Leg de grootschoot op de winch en controleer of deze vrij kan lopen.

• Start de motor en controleer of deze correct werkt.

• Spreek duidelijk af wie de boot bestuurt en wie het grootzeil strijkt.

Wanneer je klaar bent om het zeil te strijken, stuur je een bemanningslid naar de mast. Zorg ervoor dat die persoon zich met een geschikte veiligheidslijn vastmaakt aan een daarvoor geschikt bevestigingspunt.

2. Strijk het grootzeil met de boeg in de wind

• Stuur de boot met de boeg in de wind en houd de koers zo goed mogelijk aan.

• Vier de grootschoot, maar zorg ervoor dat de giek binnen de breedte van het schip blijft.

• Haal de kraanlijn aan om de achterkant van de giek te ondersteunen.

• Vier de grootzeilval geleidelijk, zodat het zeil gecontroleerd naar beneden komt.

• Begeleid het zeil indien nodig en voorkom dat het zich ophoopt of achter de lazy jacks blijft haken.

• Zet de grootzeilval tijdelijk vast onder een klamp aan de mast, zodat het zeil niet onverwacht opnieuw omhoog kan gaan.

• Haal de grootschoot aan om de giek onder controle te houden.

• Controleer of de giek veilig vastgehouden wordt voordat de bemanning de mast verlaat.

Opmerking: De bemanning aan de mast mag pas terugkeren naar de cockpit met toestemming van de schipper. De giek moet daarbij veilig onder controle zijn.

3. Werk het grootzeil af in de ligplaats

Zodra de boot veilig aangemeerd is:

• Maak de grootzeilval los van het zeil.

• Vouw het grootzeil netjes op of berg het op volgens het systeem van de boot.

• Sluit de zeilzak.

• Berg de vallen, schoten en andere lijnen netjes op.

• Controleer of de giek en het grootzeil goed vastliggen.

Mijn belangrijkste tip

Werk altijd volgens een vaste procedure. Een goede voorbereiding voorkomt onnodige stress en gevaarlijke situaties. De schipper blijft verantwoordelijk voor de manoeuvre, de veiligheid van de bemanning en de controle over de boot.

Pas de werkwijze aan de uitrusting van het schip, de weersomstandigheden en de ervaring van de bemanning aan. Bij harde wind of veel golfslag is het extra belangrijk om de manoeuvre zorgvuldig te plannen en niemand onnodig aan de mast bloot te stellen.